انجمن صنایع غذایی دانشگاه ازاد سنندج

- مهم ترین هدفی که در بسته بندی

محصولات غذایی مدنظر است افزایش طول عمر نگهداری محصول( shelf-life ) می باشد. یکی از مسایل مهمی که در ارتباط با انتخاب ماده بسته بندی در نظر گرفته می شود تاثیر متقابل محصول و بسته بر روی هم می باشد که اصطلاحا Interaction می گویند. مهم ترین ویژگی هایی که در انتخاب مواد بسته بندی مورد توجه قرار می گیرد عبارتند از:

1)    عدم تاثیر متقابل سوء بین محصول و ماده بسته بندی:

الف( ماده بسته بندی از طرق مختلف می تواند اثرات سوء بر محصول ایجاد کند انتقال مونومرهای سازنده آن، که به طورآزاد در بافت ماده پلیمری وجود دارند و در نتیجه حرارت، به واسطه تجزیه حرارتی آزاد م يشوند، باعث مسموم شدن محصول می گردد.

- از سوی دیگر مصرف بيش از حد مجاز و انتقال ترکیبات افزودنی که به منظور بهبود ویژگی های ماده بسته بندی به کار رفته اند، باعث ایجاد مسمومیت می گردد. در این مورد می توان به استفاده از ترکیبات نرم کننده اشاره کرد که به خصوص در مورد ماده پلیمری Vinil chlorile یا P.V.C مورد استفاده قرار می گیرد. این ماده بسته بندی به صورت فیلم سخت تهیه می گرد و انعطاف لازم را ندارد و در مواردی که انعطاف فیلم مدنظر باشد از این ترکیب افزودنی، استفاده می شود. این ترکیبات جزء ترکیبات آروماتیک و سرطان زا هستند. از سوی دیگر مونومر سازنده P.V.Cیعنی وینیل کلراید یا VC به محصول منتقل می گردد و این عامل نیز سرطان زا می باشد. بنابراین اصولا استفاده از P.V.C در بسته بندي محصولات غذايي به واسطه این اثرات سوء بسیار محدود می گردد.

ب( انتقال ترکیبات از محصول و اثرات سوء آن بر ماده بسته بندی نیز حائز اهمیت است.

در چنین مواردی ماده بسته بندی باید نسبت به ترکیبات واکنش دهنده از محصول مورد نظر، مقاوم باشد. یکی از موضوعات تحقیقی که در سال های اخیر مورد توجه قرار گرفته، مربوط به اثراتی است که از سوی محصولات بسته بندی شده در قوطی های 4 گوش چند لایه به نام تتراپک روی می دهد. تحقیقات انجام شده نشان می دهد ترکیبات اسیدی محصول می تواند بر روی این نوع بسته بندی اثر بگذارد. این نوع بسته بندی از 5 لایه تشکیل یافته است.

این لایه ها از درون به بیرون عبارتند از:

لایه پلی اتیلنی مجاور با محصول، آلومینیوم فویل، لایه پلی اتیلنی، مقوا و پس از آن نهایتا لایه پلی اتیلنی مجاور به هوا.

هر کدام از آن لایه ها به هدف خاصی تهیه شده اند:

·         لایه داخلی پلی اتیلنی اولا به عنوان فیلم خنثی استفاده ميشود كه با محصول واکنش نداده و ثانیا قابلیت دوخت حرارتی P را فراهم می کند.

·         لایه آلومینیوم فویل برای ممانعت از حضور نور بکار برده می شود.

·         لایه پلی اتیلنی میانی برای ممانعت ازحضور نور بکار برده می شود.

·         لایه پلی اتیلنی میانی اولا نقش ممانعت کنندگی دارد و ثانیا عامل چسباننده مقوا و

·         آلومینیوم فویل می باشد.

·         لایه مقوا استحکام بسته و قابلیت چاپ را تامین می کند

·         لایه پلی اتیلنی خارجی از چاپ روی مقوا محافظت می کند و آن را براق می کند.

در چنین ماده بسته بندی مرکب امکان نفوذ برخی ترکیبات اسیدی وجود دارد. ترکیبات اسیدی نفوذ کننده )اسید استیک و اسید پروپیونیک( قادرند از لایه پلی اتیلنی عبور کرده و با لایه آلومینیوم فویل واکنش دهند که در این صورت اولا باعث خوردگی این لایه ها شده، ثانیا این لایه ها از هم جدا شده و در برخی موارد دیده شده که نمک آلومینیومی اسید نفوذ کرده، قادراست به طور مجازی باعث چسبیدن دو لایه پلی اتیلنی گردد.

·         ترکیبات دیگر مثل اسید سیتریم و اسیدمالیک چنین نفوذی را نشان نداده اند. به همین دلیل این مشکل در رابطه با میوه جات کمتر دیده شده اند. با این توضیح، اين نوع بسته بندی که لامینیت نامیده می شود براي محصولاتی مثل سرکه مناسب نمی باشد چرا که نفوذ اسید استیک باعث جدا شدن لایه ها و پدیده ای موسوم به دلامینیشن یعنی عکس لامینه شدن می گردد.

2) ویژگی های مکانیکی ماده بسته بندی یعنی مقاومت آن در برابر برخورد، ضربه و سوراخ شدگی.

3) مقاومت حرارتی

بسیاری از محصولات غذايی بلافاصله پس از فرآوری یعنی به صورت گرم و داغ در داخل بسته بندی وارد می شوند و همچنین بسیاری از محصولات را به شکل آماده به مصرف تولید می کنند و تنها در هنگام مصرف نیاز به حرارت دهی مجدد جهت گرم کردن نهایی وجود دارد. بنابر این مقاومت حرارتی اين ماده حایز اهمیت است.

4) کم بودن وزن مخصوص

این مساله به طورمشخص از نظر حمل و نقل اهمیت دارد و ویژگی اصلی مواد پلیمری و برتری آن بر فلزات وشیشه از این نقطه نظر می باشد.

5) از نقطه نظر قابلیت مشاهده محتویات درون بسته و جذاب نمودن ظاهر بسته:

این مساله امری مطلوب است. اما در عین حال از نقطه نظر حساسیت محصول غذایی نسبت به تابش نور دربسیاری از موارد لازم است ماده بسته بندی از نوعی انتخاب شود که از اثرات سوء نور بر روی محصول غذایی ممانعت کند. در این مورد معمولا از رنگی کردن بسته با استفاده از رنگدان هها و یا متابولیزه کردن آن با استفاده از رسوب آلومینیوم و یا با استفاده از یک لایه مستقل از فویل آلومینیوم در کنار ماده بسته بندی اصلی کمک گرفته می شود.

اهميت كيفيت مواد غذايي وايمني آنها در كشورهاي در حال توسعه

" We are what we eat"

یک ضرب المثل قدیمی است که می گوید: وضعیت تغذیه، سلامتی و وضعیت جسمی و روحی بستگی به غذایی که ما می خوریم و چگونگی آن دارد. دستیابی به کیفیت مواد غذایی از مهمترین اهداف بشر از دیر باز بوده است و ایمنی لازمه کیفیت آنهاست. ایمنی مواد غذایی اشاره دارد به فقدان یا وجود مقدار قابل قبول آلودگی و تقلب و ایجاد سموم طبیعی یا بعضی موادی که ممکن است برای سلامتی انسان مضر باشند. کیفیت ماده غذایی می تواند ارزش و پذیرفتگی آن را نزد مصرف کننده تعیین کند. گذشته از این، ایمنی و خواص کیفی شامل: ارزش غذایی، پیدایش خواص اورگانولپتیکی، رنگ و بافت می باشد. سیستم های غذایی در کشورهای در حال توسعه همیشه به خوبی سازمان نیافته است ولی در جهان صنعتی، توسعه داده شده. به هر حال مشکلات رشد جمعیت شه ري، کمبود منابع کافی با ضایعات قبل و بعد از تولید و برداشت، مشکلات محیطی و بهداشت مواد غذایی عواملی هستند که براي سیستم های غذایی در کشور های در حال توسعه مسئله دار می کنند. در کشو رهای در حال توسعه مردم ریسک کیفیت و ایمنی مواد غذایی را در تیررس و محدوده ریسک بالا قرار می دهند. این مقاله مشکلات خاص کیفیت و ایمنی مواد غذایی در کشورهای در حال توسعه و راههای درست برخورد با آنها را مطرح مي كند. به طور کلی باید گفت که صنعت بسته بندی یک عرص هی وسیع فرصت ها را پیش رو دارد و در سال های آینده تلا شهای گسترده شروع خواهد شد. بر خلاف گذشته مصر ف کنندگان و عرضه کنندگان بست هبندی باید در توسعه ی آن تشریک مساعی کنند. باید توجه داشت که نیازهای مصرف کننده برای بسته های راحت موادغذایی باید با ملاحظات زیست محیطی شدیدا در توازن باشند، جنبه های ایمنی مورد توجه قرار گرفته و بطور کلی بسته بندی نقش بزرگتر و قوی تر در نگهداری و حفاظت و توزیع موادغذایی در کشور را بازی کند. بایستی روش هایی نشان داده شود که پول بیشتری ذخیره شده، از کیفیت خوب محصولات اطمینان حاصل شده و از هزینه های اضافی غیر ضروری جلوگیری شود.

آگاهی عمومي برای کاهش استفاده از مواد بسته بندی و تسهيل در امر بازيافت آن:

نكته: رعايت نكات زيرتنها به شرط اطمينان ازسلامت و بهداشتي بودن ماده غذايي و ماده بسته بندي توصيه م يشود. بایستی در حد امکان در مصرف غیر ضروری مواد بسته بندی محدودیت ایجاد شود.

اگر می توانید از جعبه های مختلف برای جداسازی کاغذ، شیشه و دیگر مواد بسته بندی از بقیه ی زباله ها استفاده کنید. از بسته های پلاستیکی می توان برای ریختن زباله های خانه قبل از انداختن در زباله دان استفاده کرد.

سعی کنید کیسه های خود را وقتی برای خرید می روید همراه ببرید. جهت کاهش حجم،مواد بسته بندی را قبل از دور ریختن فشرده و مچاله و یا تا کنید. محصولات مصرفی را در بسته بندی های با گنجایش و حجم زیاد یا به شکل متمرکز و تغلیظ شده انتخاب کنید. نگهداری و حمل در شیشه یکی از بهترین و متداول ترین مواد بسته بندی سنتی برای بسیاری از محصولات خانگی می باشد.

هیچ ماده بسته بندی را دور نیندازید چراکه همه ی آنها می توانند ارتقاء یافته و بازيافت شوند و یا جهت ریختن زبال ههای سطل ها در آنها مورد استفاده قرار گیرند.

با بازیافت مواد بسته بندی به چه چیزهایی دست می یابیم؟

ذخیره مواد خام و صرفه جویی در مصرف انرژی کمک به کاهش آلودگی آب و هوا ایجاد زباله ی کمتر برای کنترل و دفن در شماره بعد به تفصيل در مورد انواع مواد بسته بندي و بسته بند يهاي نوين شرح داده خواهد شد.

منبع : دام وکشت و صنعت

مهدي مطلبي سپهر